deutsch englisch spanisch französisch italienisch
Ausschnitt aus der Tabula Peutingeriana - Rom

Tabula Peutingeriana – Display individuale

Toponimo TP (sciolto):

Alba Pompeia

Nome (moderno):

Alba

Foglio:
Al dettaglio dell'immagine
Toponimo davanti X     Aqvis Tatelis (Aquis Tatelis)     
Toponimo dopo -     Polentia (Pollentia)     
Foglio alternativo: ---
Foglio (Barrington 2000)
Foglio (Scheyb 1753)
Foglio (Welser 1598) ---
Foglio (MSI 2025) ---
Pleiades: https://pleiades.stoa.org/places/383564
Wikipedia https://de.wikipedia.org/wiki/Alba_(Piemont)
Area:

Italia

Tipo di toponimo:

nome di luogo senza simbolo

Quadrato:

2B5

Colore di toponimo:

nero

Tipo di vignetta:

---

Nome (Itinerario):

 

Nome alternativo (dizionari):

Alba Pompeia (DNP)

Nome (RE):

Alba Pompeia

Nome (Barrington):

Alba Pompeia (39 C4)

Nome (TIR / TIB /altro):

Alba Pompeia (TIR L 32, 22)

Nome (Miller):

Alba Pompeia

Nome (Levi):

 

Nome (Ravennat):

Albis (70.38)?

Nome (Ptolemaios):

Ἂλβα Πομπηία (3,1,45)

Plinius:

Alba Pompeia (3,49)

Strabo:

 

Datazione del toponimo sulla TP:

primo periodo imperiale (compreso il periodo flavio)

Giustificazione della datazione:

Erste überlieferte literarische Erwähnung bei Plinius dem Älteren.

Commento al toponimo:

Kommentar (Köhner)
a) Lesung und Rekonstruktion des Namens
Alba Pompeia

b) Moderne(r) Name(n) und Verortung(en)
Alba

c) Namensformen belegt bei antiken Autoren
Genio / c(ollegii) c(entonariorum) Alb(ensium) Pomp(eianorum) (CIL V 7595, dat. 1 – 100 n. Chr.), Alba Pompeia (Plin. nat. 3,49), Ἂλβα Πομπηία (Ptol. geogr. 3,1,45), Ἦν δὲ ὁ Περτίναξ Λίγυς ἐξ Ἄλβης Πομπηίας (Cass. Dio 74,3,1), Albis (Geogr. Rav. 70.38)

Etymologische Herleitung des Namens
„angeblich eine von Pompeius wiederhergestellte Kolonie, aber wahrscheinlich erst vom Vater des Pomp. Magnus zum municipium erhoben“ [4].

d) Datierung der Namensform auf der TP
Der Ort ist frühestens bei Plinius dem Älteren belegt, sein Eintrag auf der Karte damit spätestens frühkaiserzeitlich zu datieren.

e) Bedeutung des Toponyms in der Antike
Pleiades: Alba Pompeia (modern Alba) was a Celtic and Ligurian settlement that entered into the Roman sphere during the late Republican period. In Imperial times Alba was the birthplace of Pertinax.

Miller, Itineraria, Sp. 253:
Alba Pompeia, it. (Pt, Pl, iss), Albenses Pompeiani (Pl, Iss), Albis (Ra – "iuxta fines Albius seu Albiliae"), angeblich eine von Pompeius wiederhergestellte Kolonie, aber wahrscheinlich erst vom Vater des Pomp. Magnus zum municipium erhoben; Vaterstadt des Kaisers Pertinax (Dio Cass, Capitol.); collegium centonariorum Alb[ensium] Pomp[eianorum] (I: 7595); j. Alba. Iss: 7595-7613. –; es fehlt eine Station samt der Zahl (ca. 16) bei j. Canelli. Iss: CIL V, 7538-7540. 10.

DNP: Alba Pompeia
Heute Alba. Ort in Liguria (Plin. nat. 17,25; Ptol. 3,1,45) seit dem frühen Neolithicum; municipium mit duoviri (CIL V 7605 f.), zur tribus Camilia gehörig (CIL V p. 863), an der Straße von Pollentia nach Aquae Statiella (Tab. Peut. 3,5) in der regio IX (Plin. nat. 3,49). Geburtsort des Pertinax (Cass. Dio 74,3,1). Arch. Überreste, Inschr., Münzen. Spätestens seit 459 n. Chr. Bischofssitz. [Santi Amantini, Luigi (Genua)]

RE: Alba Pompeia (Plin. III 49; Ἄλβα Πομπηΐα Ptolem. III 1, 45; Einwohner Albenses Pompeiani Plin. XVII 25, Alb. Pompeiani CIL XI 3940 = Orelli 2179), Stadt im Inneren von Ligurien am rechten Ufer des Tanarus. Der Ursprung der Stadt ist unbekannt (die Inschrift Spon misc. 163, welche den älteren Scipio Africanus als Gründer nennt, ist falsch CIL V 882*): vielleicht ist sie gegründet von dem Consul Cn. Pompeius Strabo 79 v. Chr., bei Anlegung der Strasse Augusta Taurinorum–Aquae Statiellae (Tab. Peut.; vgl. Mommsen CIL V p. 850). In der Kaiserzeit gehörte die Stadt zur Tribus Camilia (Inschriften bei Kubitschek Imp. Rom. tributim discriptum 100) und war Municipium (CIL V 7153). Genannt wird sie besonders als Vaterstadt des Kaisers Pertinax (Cass. Dio LXXIII 3. Hist. Aug. Pertinax 1). Noch jetzt Alba. Inschriften CIL V 7595–7613. Pais Suppl. 1308. [Hülsen.]

TIR: Alba Pompeia (Alba) R. IX (It.) Cuneo Vg
Plin. III 5; XVII 4; Ptolem. III 1, 45; Tab. Peut.; Geogr. Rav. IV 32; CIL V 7595 ss. Colonia latina (tr. Camilia) nell`89 a.C. (?). Insediamento preromano. Luogo di nascita di Elvio Pertinace. Mura, resti di abitazioni, strade. Sepolcreto. Eusebio, Le mura romane di Alba Pompeia 1906; Pais GPCA II 217 ss.; BSPA 1932, 26 s.; 1952-53, 18ss.: NS 1950, 211ss.; BPC 1950 n. 28, 59 ss.; PBS Rome XXIII (1955), 73 ss.

f) wenn vorhanden: Kommentar zur Vignette
-

g) Kommentar zur Einzeichnung auf der TP (Gestaltungsfehler/Folgefehler?)
Kommentar (Talbert). -> stretch to Polentia:
The route linework extending under the name to the left of its second "p" may be taken as either a slip by the copyist, or merely embellishment, or an attempt to ensure that the map`s users take notice of the entire name.
Laut Barrington Atlas gibt es keine Verbindung nach Aquis Tatelis.
Außerdem fehlt die direkte Verbindung nach Hasta, die auf der TP fälschlicherweise über Polentia führt.

h) Hinweise zum Streckennetz und den Distanzangaben
-

Letteratura:

[1] Desjardins, Table, p. 153, col. 2-3, no. 1.

[2] GAL Piemonte 25-27

[3] Hülsen, Christian, Alba Pompeia, in: RE I.1 (1893), Sp. 1311.

[4] Miller, Itineraria, Sp. 253.

[5] Santi Amantini, Luigi, Alba Pompeia, in: DNP 1 (1996), Sp. 437.

[6] TIR L 32, 22: Alba Pompeia.
_________________________


G. Forni (Hrsg.), Fontes Ligurum et Liguriae antiquae, 1976, s. v. A.P.

F. Santi, Le epigrafi rinvenute nell`agro di A. P., in: Alba Pompeia 11,1, 1990, 39-51.

   [Standard-Literatur-Liste im PDF-Format]

Ultima modifica:

29.11.2025 13:28


Cite this page:
https://tp-online.ku.de/trefferanzeige_it.php?id=3313 [zuletzt aufgerufen am 11.11.2026]

Impressum Datenschutzerklärung