deutsch englisch spanisch französisch italienisch
Part of Tabula Peutingeriana - Rome

Tabula Peutingeriana – Single display of hits

Toponym TP (renewed):

Antipoli

Name (modern):

Antibes

Image:
To the image detail
Toponym before (unnamed/illegible, no. ID 3698)     
Toponym following X     Varvm (Varum)     
Alternative Image ---
Image (Barrington 2000)
Image (Scheyb 1753)
Image (Welser 1598) ---
Image (MSI 2025) ---
Area:

Gaul/Germania

Toponym Type:

Toponym, no Symbol

Grid square:

2B2 / 2B3

Toponym Color:

black

Vignette Type :

---

Itinerary:

(297,2)

Alternative Name (Lexica):

Antipolis (DNP)

Name A (RE):

Antipolis [1]

Name B (Barrington Atlas):

Antipolis (16 D2)

Name C (TIR/TIB/others):

 

Name D (Miller):

Antipoli

Name E (Levi):

 

Name F (Ravennate):

 

Name G (Ptolemy):

Ἀντίπολις (2,10,8)

Plinius:

Antipolis (3,35; 3,79)

Strabo:

 

Dating from Toponym on TP:

---

Argument for Dating:

 

Commentary on the Toponym:

Im 5. Jh. v. Chr. als Massilische Kolonie im Gebiet der Deciates gegenüber von Nikaia (daher der Name, oder s. u. Strabo 4,1,5) gegründet. Die Hafenstadt entwickelte sich zu einem zentralen Handelsplatz. 154 v. Chr. wurde wurde Antipolis von den Ligures bedrängt und rief die Römer zu Hilfe (Pol. 33,8,2). Seit dem späten 1. Jh. Teil der Provinz Gallia Narbonensis (s. Lafond, Y. (. (2006). Antipolis. In Der Neue Pauly Online. Brill. https://doi.org/10.1163/1574-9347_dnp_e125260), dort weitere Literatur).
Das ius Latii erhielt die Stadt wohl unter Caesar.
Die Stadt war auch berühmt für ihren Fischpökel (muria), s. Plin. nat. hist. 31,94; Martial 13,103.
(s. Ihm, Maximilian: Antipolis 1, RE 1,2 (1894), 2533, https://de.wikisource.org/wiki/RE:Antipolis_1, dort antike Belegstellen).
Antike Quellen (Auswahl):
- Liv. epit. 47 Q. Opimius consul transalpinos Ligures, qui Massiliensium oppida Antipolim et Nicaeam vastabant, subegit (154 v. Chr.)
- Strabo 4,1,5 τὰς πόλεις ἔκτισαν ἐπιτειχίσματα … καὶ Ἀντίπολιν καὶ Νίκαιαν τῷ τῶν Σαλλύων ἔθνει καὶ τοῖς Λίγυσι τοῖς τὰς Ἄλπεις οἰκοῦσιν (von den Massilioten als Bollwerk gegen die alpenbewohnenden Stämme der Silluoi und Ligyoi gegründet).
- Strabo 4,1,9 τῆς μὲν Ἀντιπόλεως ἐν τοῖς τῆς Ναρβωνίτιδος μέρεσι κειμένης, τῆς δὲ Νικαίας ἐν τοῖς τῆς Ἰταλίας, ἡ μὲν Νίκαια ὑπὸ τοῖς Μασσαλιώταις μένει καὶ τῆς ἐπαρχίας ἐστίν, ἡ δ´ Ἀντίπολις τῶν Ἰταλιωτίδων ἐξετάζεται, κριθεῖσα πρὸς τοὺς Μασσαλιώτας καὶ ἐλευθερωθεῖσα τῶν παρ´ ἐκείνων προσταγμάτων. u. ö. (während Nikaia noch immer den Massalioten untersteht, zählt Antipolis zu den italischen Städten und ist infolge eines Prozesses gegen die Massalioten von deren Befehlsgewalt befreit).
- Mela 2,76 unter den wenigen bedeutenden gallischen Hafenstädten; grenzt an die Alpes.
- Plin 3,79 Lero et Lerina adversum Antipolim.
- Tac. hist. 2,15 Vitelliani retro Antipolim Narbonensis Galliae municipium … revertere.
- Ptol. 2,10,8 Δεκιατίων Ἀντίπολις (Stadt der Dekatioi).
- Antipoli Itin. Ant. 297,2 10 Meilen westlich des Grenzflusses Varus
- Itin. marit. 504,4f
- Antipoli Tabula Peutingeriana 2B2.
- Authopolis Cosmogr. Rav. 4,28 p. 64,48.
- Antipolis Cosmogr. Rav. 4,3 p. 86,45.
Griechische und lateinische Inschriften: IG XIV 2424-30; CIL XII 165-246, s. A. Chastagnol, Inscr. lat. de Narbonnaise 2, 1992.
Literatur:
- Cinisello Balsamo (2013): Aux origines d´Antibes antiquité et Haut Moyen Âge, Milano.
- Delaval, Éric / Thernot, Robert (2019): Antipolis : la ville romaine : Architecture et urbanisme (Ier siècle av. n. è. - Ve siècle de n. è.), Antibes.
- Oikonomides, Al. N. / Miller, Martin C. J. (2021): The Epigraphical Antiquities of Antibes (Ancient Antipolis) on the French Riviera, in: The Ancient World, 52 /1, 45-82.





Miller, Itineraria, Sp. 132:
Antipoli, it. – portus (It ma), Anthopolis (Ra), civitas Antipolitana (ng), Antipolis (St, Pt, Ml, Pl, It, Am, Ra, Iss, Münzen); von den Massiliensern gegründet (St, Liv, Polyb), municipium (Tac), oppidum Latinum (Pl); letzte Stadt der Ligures im Osten von Marseille (Pol, Liv, St, Ml, Pl, Mart, Pt, Tac); sie hatte einen Flamen, duumviri und ein collegium utricularorum (I: 187); j. Antibes, Antibus, im Volksmund Antiboul. Aquädukt und Zirkus. Iss: 165-246. 5440. 5721. 5723. 5724. 5726. 5728. 5732.
Zwischen Ant. und Nizza zweigt eine römische Straße nach Vintium (Vence) und Salinae ab, welche mit Meilensteinen versehen, aber von keinem It erwähnt ist.

Plin 3,79:
Lero et Lerina adversum Antipolim.

Miller, Itineraria, Sp. 233-234:
Antipoli, s. o.; j. Antibes.
Im It ma bis Nicia plagia 16, von da bis Olivulam portum 5, bis Anaone portus 12, bis Avisione portus 4, bis Hercle Manico portus 22, bis Vintimilio 16; zusammen 73.
Nach Ra dazwischen: Melaconditia (Micala colonia Dicaeorum – am Meere, oppidum Deciatum: Ml); Mela statt Cemela; j. Cimiez; Conditia; j. La Colle bei Villeneuve, an der Mündung des Var.
10; it. (It).

Datierung (Barrington):
Antipolis - Archaic/Classical/Hellenistic/Roman/Late Antique (PECS; Gallia 43 (1985) 525-28; NPauly).

DNP:
Antipolis

(Ἀντίπολις). Hafenstadt in Gallia Narbonensis, h. Antibes, seit dem 10. Jh. v. Chr. besiedelt, Kolonie von Massalia im Gebiet der Deciates, gegenüber Nikaia (daher der Name: Strab. 4,1,5; 9. Plin. nat. 3,5,34). 154 v. Chr. wurde A. von den Ligures bedrängt und rief die Römer zu Hilfe: Pol. 33,7,2.

Griech. und lat. Inschr.: IG XIV, 2424-30; CIL XII 165-246 [1].

Lafond, Yves

RE
Antipolis [1]
RE Ihm I,2 2533–2534 — Antipolis. 1) Antipolis, Colonie der Massilier in Gallia Narbonensis, im Gebiet der Deciates angelegt, acht Millien westlich vom Grenzfluss Varus (Itin. Ant. 297; vgl. Itin. marit. 504 und Tab. Peut.). Den Namen hat die Stadt wahrscheinlich daher, daß sie Nicaea, der anderen Gründung der Massilier, gegenüberliegt. Wann sie gegründet wurde, ist unbekannt. Der heutige Name ist Antibes. Im J. 154 wurde sie zusammen mit Nicaea von transalpinischen Ligurern bedrängt; unter Caesar erhielt sie offenbar das ius Latii. Plinius nennt sie unter den oppida Latina, Tacitus als Narbonensis Galliae municipium. Sie gehörte zur Tribus Voltinia; später erscheint die civitas Antipolitana. [Ihm.]

"TP-Online-ID: 3301 — Antipoli

Desjardins S. 63.

Lesung und Namensform bei Desjardins: Antipoli; normalisierte Form: ANTIPOLIS.

Lage und Route bei Desjardins: Region/Lage: Narbonensis; puis Narbonensis II. Typ: Colonie de Massilia; puis municipium; enfin civitas. Route/Abschnitt: LXXIIII. d’Arelato, ARLES, à In Alpe Maritima, TURBIA — (VIA AURELIA).

Quellenstellen bei Desjardins: It. Ant. 297,2: Antipoli; Itin. Marit. 504,4f.: Antipoli portus; Strab. 4,1,5; Ps.-Scymn. 216; Polyb. 33, Fragment zur Gesandtschaft der Massilioten wegen Antipolis und Nicaea, genaue moderne Fragmentgliederung editionsabhängig; Liv. Per. 47; Strab. 4,1,3; 4,1,9–10; 4,6,3; Mela 2,76; Plin. Nat. 3,35: oppidum Latinum Antipolis; Mart. 13,103; Ptol. Geogr. 2,10,8: Ἀντίπολις; Tac. Hist. 2,15: Narbonensis Galliae municipium; mehrere von Desjardins zitierte Inschriften zu duumviri, flamen, incolae und collegium utriculariorum, moderne Einzelkonkordanzen nicht vollständig bestimmt; Amm. Marc. 15,11,15; Not. Gall., Narbonensis II: civitas Antipolitana; Rav. 4,28: Anthopolis; Konzil von Agde: Agraecius episcopus de Antipoli.

Moderne Identifikation bei Desjardins: Antibes.

Kommentar und Forschungsstand bei Desjardins: Desjardins verfolgt die Entwicklung von einer massaliotischen Kolonie zum römischen municipium und zur spätantiken civitas. Er diskutiert außerdem Strabons problematische Grenzgeographie, nach der Antipolis zu Italien, Nicaea dagegen zur Provincia gehören soll, obwohl der Var als Grenze bezeichnet wird.

Zusatz aus Desjardins’ Gallien-/Germanienanalyse (S. 72 und 77): In der systematischen Einzelprüfung der Narbonensis führt Desjardins diesen Namen unter den Ortsnamen, die er ausdrücklich als sicher vor dem Tod des Augustus bzw. spätestens augusteisch einstuft.

Bearbeitungshinweis: TP Online ID 3301 und It. Ant. 297,2 kontrolliert. Pomponius Mela modern 2,76. Bei Polybios keine künstlich präzise Fragmentnummer erzwingen, da moderne Gliederungen differieren."

References:

Desjardins, Table, p. 63, col. 2-3, no. 10.

Miller, Itineraria, Sp. 132. 233-234.

1 A. Chastagnol, Inscr. lat. de Narbonnaise 2, 1992.

J. Clergues, Antibes: la ville grecque du VIe siècle av. J.-C. et l´habitat protohistorique, 1969.

Grenier 4, 1960, 60-63.

Ihm, Maximilian, Antipolis [1], in: RE I/2 (1894), Sp. 2533-2534.

   [Standard-Literatur-Liste im PDF-Format]

Last Update:

25.08.2026 12:08


Cite this page:
https://tp-online.ku.de/trefferanzeige_en.php?id=3301 [last accessed on August 25, 2026]

Edition Information Privacy Statement