deutsch englisch spanisch französisch italienisch
Ausschnitt aus der Tabula Peutingeriana - Rom

Tabula Peutingeriana – Pantalla individual

Topónimo (simplificado):

Addiana (Ad Dianam)

Nombre (moderno):

S. Angelo in Formis

Imagen:
Al detalle de la imagen
Topónimo antes VI     Castra aniba (Castra Aniba)     VI?     Syllas     
Topónimo después III?     Capuae     
Imagen alternativa
Imagen (Barrington 2000)
Imagen (Scheyb 1753) ---
Imagen (Welser 1598) ---
Imagen (MSI 2025) ---
Pleiades: https://pleiades.stoa.org/places/432813
Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Sant`Angelo_in_Formis
Área:

Italia

Tipo de topónimo:

Topónimo con símbolo

Cuadrícula:

5B3 / 5B4

Color del topónimo:

negro

Tipo de viñeta:

B Casa/Templo

Itinerario:

 

Nombres alternativos (diccionarios):

Tifata (DNP)

Nombre A (RE):

Tifatina - https://elexikon.ch/RE/VIA,1_933

Nombre B (Barrington Atlas):

Diana Tifatina, T. (44 F3)

Nombre C (TIR / TIB /otros):

 

Nombre D (Miller):

Addiana

Nombre E (Levi):

Ad diana (B,20)

Nombre F (Ravenate):

 

Nombre G (Ptolemaios):

 

Plinius:

 

Strabo:

 

Datación del topónimo en la TP:

Comienzos del imperio (incluida la dinastía flavia)

Fundamento para la datación:

Erste überlieferte literarische Erwähnung eines Dianaheiligtums bei Velleius Paterculus.

Comentario al topónimo:

Kommentar (Köhner)
a) Lesung und Rekonstruktion des Namens
Addiana

b) Moderne(r) Name(n) und Verortung(en)
S. Angelo in Formis

c) Namensformen belegt bei antiken Autoren
Post victoriam ­ namque ascendens montem Tifata cum C. Norbano concurrerat ­ Sulla gratis Dianae, cuius numini regio illa sacrata est, solvit aquas salubritate medendisque corporibus nobiles agrosque omnes addixit deae. huius gratae religionis memoriam et inscriptio templi adfixa posti hodieque tabula testatur aerea intra aedem (Vell. 2,25,4), fines locor(um) / dicator(um) Dianae / Tifat(inae) a Cornelio Sulla / ex forma divi Aug(usti) / restituit (CIL X 3828, dat. 77 n. Chr.), mag(istro) fan(i) Dian(ae) Tif(atinae) (CIL X 3924, dat. 138 – 161 n. Chr.), ἐν Ἀρτέμιδος ἱερῷ (Paus. 5,12,3), Dianae / Tifatinae (CIL XII 1705, dat. 101 – 150 n. Chr.), pr(aefecto) i(ure) d(icundo) montis / Dianae Tif(atinae) (CIL X 4564, dat. 101 – 200 n. Chr.)

Etymologische Herleitung des Namens
„Am Westhang […] befand sich ein Tempel der Diana Tifatina (Paus. 5,12,3; Tab. Peut. 6,3; Capua E.“ [5]

d) Datierung der Namensform auf der TP
Der Ort ist literarisch frühestens bei Velleius Paterculus belegt, sein Eintrag auf der Karte damit spätestens frühkaiserzeitlich zu datieren.

e) Bedeutung des Toponyms in der Antike
Paus. 5,12,3: ἐλέφαντι οὖν τὰ κέρατα ἴστω τις διὰ κροτάφων κατερχόμενα ἄνωθεν καὶ οὕτως ἐς τὸ ἐκτὸς ἐπιστρέφοντα. τοῦτο οὐκ ἀκοὴν γράφω, θεασάμενος δὲ ἐλέφαντος ἐν γῇ τῇ Καμπανῶν κρανίον ἐν Ἀρτέμιδος ἱερῷ· σταδίους δὲ ὡς τριάκοντα ἀπέχει μάλιστα Καπύης τὸ ἱερόν, αὕτη δὲ ἡ μητρόπολίς ἐστιν ἡ Καπύη τῶν Καμπανῶν.
„Man mag auch wissen, dass dem Elefanten die Hörner von oben her durch die Schläfen herunterkommen und sich so nach außen drehen. Das schreibe ich nicht vom Hörensagen, sondern weil ich einen Elefantenschädel im Land der Kampaner in einem Artemisheiligtum gesehen habe. Das Heiligtum liegt etwa dreißig Stadien von Kapua, und Kapua ist die Hauptstadt von Kampanien.“

Pleiades: The Fanum Dianae Tifatinae located on the slopes of Mt. Tifata in Campania.

Miller, Itineraria, Sp. 365:
Addiana (Bt), Ad diana; cf. Salmona (Gu), Salmatia (Ra). Der Tempel war Bundesheiligtum Campaniens, erscheint verflochten mit der Gründungsgeschichte Capuas (Verg, Sil). Der Tempelbezirk bildete seit Sulla eine eigene Präfektur. j. bei St. Angelo in Formis, wo Ruinen des alten Orts und spärliche Reste des Tempels. cf. Minervinus, Comm. di Caserta 1877. Iss. CIL X 3781 (am Fluß des Tifata gefunden). 3796. 3861. 3898. 3914. 3924. 3933. 3935. 4006. 4027. 4040. 4053. 4073. 4114. 4135. 4149. 4151. 4193. 4319. 4427. 4434. 4467. 4482. 4483. 4528. 8056. 8217-8232. Diana Tifat. (Iss: CIL x 3828. 3924. 4564), Diana Tifatina Trivia (ib. 3795). Der Ort durch den Magistrat von Capua mit Capua verbunden. Iss: CIL X 3792. 3913. 3918. 3924. 4564. 8071. In der Nähe liegt 3. Jovis tifatinus.

DNP: Tifata
(τὰ Τιφατῖνα ὄρη/ta Tiphatína órē). Mit Eichen dicht bewaldetes (Sil. 13,219; zur Bed. des Namens vgl. Fest. 503: T. iliceta, “T. bedeutet Eichenwald”) Bergland im Osten von Capua, h. Monti di Maddaloni mit der höchsten Erhebung im h. Monte T. (604 m H). Am Westhang, ca. 30 Stadien (ca. 5-6 km) von Capua entfernt, befand sich ein Tempel der Diana Tifatina (Paus. 5,12,3; Tab. Peut. 6,3; Capua E.), am Osthang ein Tempel des Iuppiter Tifatinus (Tab. Peut. 6,4; Fundamente unter der Ruine der Cappella di San Nicola). Hier fanden immer wieder Räuberbanden Deckung (Cass. Dio 42,25), Hannibal [4] operierte von hier aus längere Zeit (Liv. 23,36-43; 24,12,3 zum J. 215 v. Chr.), hier erfocht Cornelius [I 90] Sulla 83 v. Chr. einen Sieg über den Consul Norbanus [I 1] (vgl. [1. 36, 243]). [Sauer, Vera]

aus dem DNP Artikel von Capuae E. Diana Tifatina
3,5 Meilen nordöstl. von C. am Fuß des Tifata befindet sich das Heiligtum des Diana Tifatina (unter der Chiesa di Sant`Angelo in Formis); der Kult war mit dem troianischen Helden Kapys verbunden, dem legendären eponymen Gründer von C. (Hekat. FGrH 1 F 63; Dion. Hal. ant. 1,73; Serv. Aen. 10,145; Sil. 13,115-137). Man zeigte dort einen Becher des Nestor (Athen. 11,466e; 489b) und den Schädel eines Elephanten vom Feldzug des Hannibal (Paus. 5,12,3). Sulla hat nach seinem Sieg am Tifata über Norbanus 83 v.Chr. dem Heiligtum viel Land mit zahlreichen Heilquellen geschenkt (Vell. 2,25,4). Auf einer in der Cella verwahrten Bronzetafel war der Umfang des neuen Landbesitzes verzeichnet; vgl. dazu Grenzsteine mit der Aufschrift fines agrorum dicatorum Dianae Tifat(inae) a Cornelio Sulla ex forma Divi Augusti. Das Heiligtum wurde von magistri fani Dianae (CIL X 3918; 3924) verwaltet; bezeugt sind auch pr(aefecti) oder pr(aetores) iure dicundo montis Dianae Tifatinae (CIL X 4564). In der Kaiserzeit verbreitete sich der Kult in den Prov. (vgl. CIL XII 1705; aus La Pègne im Gebiet der gallischen Vocontii und [1. 443 nr. 140] aus Intercisa in Pannonia). [Pappalardo, Umberto (Neapel)]

RE: Tifatina - https://elexikon.ch/RE/VIA,1_933.png

f) wenn vorhanden: Kommentar zur Vignette
B-Vignette, die zusammen mit dem Göttername Diana auf einen Kultort hinweist.

g) Kommentar zur Einzeichnung auf der TP (Gestaltungsfehler/Folgefehler?)
Verbunden mit dem Mons Tifata [Mons Tifata]
und mit Jovis Tifatinus
Könnte auch ein isoliertes Symbol mit Name sein.

h) Hinweise zum Streckennetz und den Distanzangaben
(SH:) Fragezeichen bei den Distanzangaben von Addiana· nach Syllas· und Capuae·, da zwei Distanzangaben auf einer Strecke nicht eindeutig zugeordnet

Bibliografía:

[1] Bonora Mazzoli, Edificio, S. 46f.

[2] Desjardins, Table, p. 194, col. 3, no. 3 - p. 195, col. 1.

[3] Frederiksen, M., Campania, 1984.

[4] Miller, Itineraria, Sp. 365.

[5] Pappalardo, Umberto, Capua E. Diana Tifatina, in: DNP 2 (1997), Sp. 977-980.

[6] Philipp, Hans, Tifatina, in: RE VI A.1 (1936), Sp. 933-939.

[7] Sauer, Vera, Tifata, in: DNP 12,1 (2002), Sp. 563.

   [Standard-Literatur-Liste im PDF-Format]

Última elaboración:

19.03.2026 12:10


Cite this page:
https://tp-online.ku.de/trefferanzeige_es.php?id=491 [zuletzt aufgerufen am 20.04.2026]

Derechos Política de privacidad