deutsch englisch spanisch französisch italienisch
Ausschnitt aus der Tabula Peutingeriana - Rom

Tabula Peutingeriana – Einzelanzeige

Toponym TP (aufgelöst):

Portus Planaticvs (Portus Planaticus)

Name (modern):

Kvarnerski zaljev (Barrington)

Bild:
Zum Bildausschnitt auf der gesamten TP
Toponym vorher
Toponym nachher
Alternatives Bild
Bild (Barrington 2000)
Bild (Scheyb 1753) ---
Bild (Welser 1598) ---
Bild (MSI 2025) ---
Pleiades: https://pleiades.stoa.org/places/197271
Großraum:

Balkanraum nördlich

Toponym Typus:

Wasser (ohne Flussname)

Planquadrat:

4B1

Farbe des Toponyms:

schwarz

Vignette Typus :

---

Itinerar (ed. Cuntz):

 

Alternativer Name (Lexika):

Flanona (DNP)

RE:

Flanona

Barrington Atlas:

Flanaticus Sinus (20 B4)

TIR / TIB /sonstiges:

Flanona, Portus Flanaticus (TIR L 33, 38)

Miller:

Portus Flanaticus

Levi:

 

Ravennat:

Phanas (4,37 p. 76,6)

Ptolemaios (ed. Stückelberger / Grasshoff):

Φλαυῶνα (Φλαυουωνία) (2,16,2)

Plinius:

 

Strabo:

 

Autor (Hellenismus / Späte Republik):

 

Datierung des Toponyms auf der TP:

Frühhellenismus (vor 200)

Begründung zur Datierung:

Erste Erwähnung bei Artemid. Epit. frg. 7 Stiehle
Erster lat. Beleg bei Plin. nat. 3,139 als oppidum mit ius Italicum.
Aus dem Fehlen der Stadt auf der TP zieht Vitelli Casella 2014, 19 den Schluß, daß “in der späten Prinzipatszeit Albona die Führungsrolle der Ostküste erzielt hatte und Flanona
fast vernichtet war, so dass die Stadt nicht mehr einer Erwähnung würdig war. Seine Wichtigkeit lag nur an der wirklich günstigen Lage seines Hafens in einem so unwegsamen Küstenland“.

Kommentar zum Toponym:

Toponym im Wasser.

Namensform nur hier belegt.

Alternative Namensformen:
Frühester Beleg für Ort und Hafen: Φλάνων Artemid. ap. Steph. Byz. = Epit. frg. 7 Stiehle (p. 241) = Müller GGM Bd. I, 575 = Steph. Byz. s. v. (Φλάνων· πόλις καὶ λιμὴν περὶ τὴν Ἄψυρτον νῆσον. Ἀρτεμίδωρος ἐν Ἐπιτομῇ τῶν ια „μετὰ δὲ τὴν Ἄλωον λιμήν ἐστι Φλάνων καὶ πόλις Φλάνων, καὶ πᾶς ὁ κόλπος οὗτος Φλανωνικὸς
καλεῖται“.
Erster lat. Beleg: Plin. nat. 3,139 Flanona unter den oppida aufgeführt, die das ius Italicum besaßen; Flanona auch CIL III 1940.
Φλαυῶνα (Φλαυουωνία) Ptol. 2,16,2.
Phanas Rav 4,37 p. 76,6; Fanas Guido 5.

Eine frühere liburnische Festung über der Bucht von Flanona gab der gesamten Bucht von Kvarner den Namen sinus Flanaticus (Plin. nat. 3,139; Artemidoros Epit. frg. 7 Stiehle bei Steph. Byz. s.v. Φλάνων). Flanona wurde wohl unter Augustus (eher als unter Tiberius) municipium (mit ius Italicum); bezeugt sind tribus Claudia und Sergia (AE 1973, 477). Im späten 2. Jh. n. Chr. res publica Flanatium (InscrIt X 1,88 = CIL V 60, s. Šašel Kos, DNP). Bisher gab es dort nur wenige Grabungscampagnen (knappe Übersicht bei Čaušević-Bully 2011).

Kommentar (Talbert):
What this name in open water is intended to convey to the user of the map remains a puzzle. The coastal city of Flanona (BAtlas 20 B4), as ItMiller 313 assumes, can hardly be meant; that would require a name on land, which the mapmaker could readily have marked, whether or not he also wished to link it to the route network. A stretch of water must surely be meant, but is this (say) only the small bay where the first "P" is placed, or the entire gulf at the head of which the name stands?
Vitelli Casella 2014, 19 erklärt das Fehlen des Ortseintrags zu Flanona auf der TP damit, daß ab der späten Prinzipatszeit die Stadt Albona das fast vernichtete Flanona als führendes Zentrum abgelöst habe, so daß die Wichtigkeit Flanonas nur noch in der wirklich günstigen Lage seines Hafens in einem so unwegsamen Küstenland bestanden habe.

Miller, Itineraria, Sp. 313:
Portus Flanaticus (Alle Ausgaben lesen Planaticus, aber das P ist verletzt und kann ebensogut F gewesen sein), Flanona (Pl, I: CIL III 1940), Φλανῶνα (Pt), Φλάνων (Steph), Phanas (Ra 293), Fanas (Gu 453 als Endpunkt der Karnischen Alpen); nach der Völkerschaft Flanates (Pl) und der Stadt Flanona, Sinus Flanaticus oder Flanonicus (Steph); sicher nicht ohne Bedeutung; noch j. Fianona. Iss. CIL III 3030-3045. 10062-10064. 13283a. Fl. Arsia. 8.

Miller, Itineraria, Sp. 959:
Port Flanaticus [von allen Herausgebern Planaticus gelesen, der erste Buchstabe ist verdorben, kann P oder F gewesen sein], am gleichnamigen Sinus, benannt nach Flanona; j. Porto di Fianona.

Datierung (Barrington):
Flanaticus Sinus – ? (Vedaldi Iasbez 1994, 183-84)

DNP:
Flanona
(h. Plomin/Kroatien); Ort an der östl. Küste der Halbinsel Histria in Liburnia, Prov. Dalmatia. Eine frühere liburnische Festung über der Bucht von F. gab der gesamten Bucht von Kvarner den Namen: sinus Flanaticus (Plin. nat. 3,139; Artemidoros bei Steph. Byz. s.v. Φλάνων). F. wurde wohl unter Augustus (eher als unter Tiberius) municipium, bezeugt sind tribus Claudia und Sergia (AE 1973, 477); eine der führenden Familien waren die Aquilii. Die Einwohner heißen bei Plinius Flanonienses Vanienses (nat. 3,130). Im späten 2. Jh. n.Chr. res publica Flanatium gen., als Cn. Papirius Secundinus von Pola als curator die Angelegenheiten von F. überwachte (InscrIt X 1,88 = CIL V 60). In F. ließ Constantius II. Gallus 354 n.Chr. töten (Sokr. 2,34,3f.). Evtl. wegen ihrer geringen Bed. in der Spätant. wird F. vom Geographus Ravennas nicht erwähnt. Erhalten sind spärliche röm. Überreste. Der liburnische Charakter von F. spiegelt sich im Namen und in den Kulten der einheimischen Göttinnen Sentona, Ica, Iria (Venus) und Minerva Flanatica wider; die letztgenannte wurde auch im Gebiet von Parentium verehrt (InscrIt X 2,94).
Šašel Kos, Marjeta

TIR
FLANATICUS SINUS (Kvarner-Quarnero) Dalm. (Iug. Cr.) V f/g
Plin. III 129, 139; Steph. Byz. S.v. Dal IX sec.: Quarnarii culfus.
CIL III p. 389; Jirecek, Romanem i. Städten Dalm. 65; Skok 17s.

TIR
Flanona, Portus Flanaticus (Plomín) R. X (Iug. Istria) V f
Plin. III 129, 139; Ptolem. II 16; Steph. Byz. s.v.; Tab. Peut.; CIL III 3030 ss., 10076; VI 209; Inscr. It X,1 n. 88, 2 n. 194. Municipio (ius italicum). Costruzioni dedica alla dea Sentona.
CIL III p. 389; RE VI 2504 (Patsch); ASI 1897 375 ss.; NS 1928, 401 ss.; 1934, 3 ss. BD 38 (1915) suppl. 7; Mayer 145; Degrassi 102 passim; id., Porti 165.

Literatur:

Bosio, Luciano: L´Istria nella descrizione della Tabula Peutingeriana, Trieste 1974, 77f.

Buršić-Matijašić, Klara: Fianona. Dal castelliere preromano al porto romano, Atti e Memorie della Società Istriana di Archeologia e Storia Patria, Volume CXI della Raccolta (LIX della Nuova Serie), Archeologia e urbanistica nelle città dell´Istria costiera, Atti della giornata internazionale di studio, Muggia, 26 marzo 2011, a cura di Annalisa Giovannini, Trieste 2011, 205-219.

Čaušević-Bully, Morana: Plomin 23/10/2011 http://adriaticummare.org/en/bdd/adriatlas-notice?idSite=93.

Miller, Itineraria, Sp. 313. 959.

Mlakar, Štefan: Istra u antici / Histria in the antiquity, Pula 1962, 37f.

Patsch, Carl: Flanona, RE 6,2 (1909), 2504.

Šašel Kos, Marjeta (Ljubljana), “Flanona”, in: Der Neue Pauly, Herausgegeben von: Hubert Cancik,, Helmuth Schneider (Antike), Manfred Landfester (Rezeptions- und Wissenschaftsgeschichte). Consulted online on 17 March 2018
First published online: 2006

Vedaldi-Iasbez, Vanna: La Venetia orientale e l´Histria. Le fonti letterarie greche e latine fino alla caduta dell´impero romano d´Occidente, Studi e ricerche sulla Gallia Cisalpina 5, Rom 1994, 183f.

Vitelli Casella, Mattia: La Liburnia settentrionale in età romana: studi di geografia ed istituzioni, Diss. Bologna 2011, 41-59.
http://amsdottorato.unibo.it/4164/1/vitellicasella_mattia_tesi.pdf

Vitelli Casella, Mattia: Die Entwicklung der Städte Albona und Flanona bei den antiken Geographen, in: Akten des 15. Österreichischen Althistorikertages Salzburg, 20. – 22. November 2014, hg. v. Monika Frass/Herbert Graßl/Georg Nightingale, Salzburg 2016, 15-21.

Wilkes, John J.: Dalmatia, London 1969; 158; 194f; 487-492 u. ö.

Š. Mlakar, Istra u antici, 1962, 37f.

J.J. Wilkes, Dalmatia, 1969.

Flanona, Portus Flanaticus (TIR L 33, 38)

   [Standard-Literatur-Liste im PDF-Format]

Letzte Bearbeitung:

04.01.2025 19:56

Druckversion erstellen


Cite this page:
https://tp-online.ku.de/trefferanzeige.php?id=2118 [zuletzt aufgerufen am 03.10.2026]

Impressum Datenschutzerklärung